Böbreklere Zarar Veren Alışkanlıklar

Sağlık açısından böbreklerin büyük önem taşıdığını ve hayati organlar sıralamasında başı çektiğini söyleyerek söze başlayalım. Böbrekler kanı filtreler, mineralleri özümler, idrarı oluşturur, toksinleri eler ve asitleri etkisiz hale getirir. Bu çok önemli görevleri yürüten organlar zarar görmeye başladıklarında ise bunun hemen fark edileceği gibi bir mantık yürütülür ama maalesef bu doğru değildir.

Çoğunlukla bir böbrek probleminin su yüzüne çıkması zaman alır. Bunun nedeni de böbreklerin kapasiteleri % 20’ye kadar düştüğünde bile işlevlerini yerine getirebilmeleridir. Dolayısıyla böbrek hastalıkları çoğunlukla sinsi hastalıklar olarak tanımlanırlar. Böbreklerinize iyi bakmanız ve iş işten geçmeden kontrolü ele almanız son derece önemlidir.

Gündelik alışkanlıklarınız yüzünden belki de farkında olmadan böbreklerinizi zorluyor, onlara zarar veriyor olabilirsiniz. Böbrekler söz konusu olduğunda en çok yapılan hatalara bir göz atalım.

1. Yeterince Su İçmemek

Gün içerisinde yeterince su içmiyorsanız toksinler ve diğer atık maddeler vücutta birikmeye ve sağlığınıza zarar vermeye başlayacaktır. Atık maddeleri ve toksinleri arıtabilmeleri için böbreklerinize yardımcı olmak istiyorsanız su içmeyi ihmal etmemelisiniz.

2. Çok Fazla Tuz Tüketmek

Her şeyin yolunda gitmesi için vücudun tuza ve sodyuma ihtiyacı olduğu doğrudur. Ancak pek çok kişi günlük tavsiye edilen oranın çok üzerinde tuz tüketme alışkanlığı edinmiştir. Fazla tuz tansiyonu yükseltir ve böbreklere yük bindirir. Aklınızda bulunsun, günlük tuz tüketimini 5 gramla (bir çay kaşığına denk gelir) sınırlamak en doğrusudur.

3. İdrarı Tutmak

Ev dışında bir yerde tuvalete girememek veya çok meşgul olmak gibi nedenlerden dolayı eğer tuvalet ihtiyacınızı sık sık erteliyorsanız bu alışkanlığın böbrek taşından böbrek yetmezliğine dek pek çok böbrek sorununa yol açabileceğini bilmeli ve hemen bu alışkanlıktan vazgeçmelisiniz.

4. Şekere Düşkün Olmak

Bilimsel araştırmalar günde en az 2 bardak şekerli içecek içen kişilerin idrarında protein olması ihtimalinin yükseldiği bilgisine ulşamıştır. İdrarda proteine rastlanması ise böbreklerin yeterince iyi çalışmadığının göstergesidir.


5. Vitamin ve Mineral Eksiklikleri

Sağlıklı beslenmek, beslenmede tazze meyve ve sebzelere ağır vermek sadece zayıflamak istediğinizde aklınıza gelmemeli. Vitamin ve mineral eksiklikleri böbreklerde taş oluşması ve böbrek yetmezliği açısından risk oluşturur. Örneğin böbrek taşından korunmak için magnezyum ve B6 vitaminleri son derece önemli bir rol oynar.

6. Hayvansal Proteini Fazla Tüketmek

Kırmızı et başta olmak üzere çok fazla hayvansal protein tüketmek böbreklere daha fazla yük binmesine neden olur. Beslenmenizde protein ne kadar artarsa böbrekler de o kadar çok çalışmak zorunda kalır ve zamanla yorulabilirler.

7. Uyku Sorunları

İyi bir gece uykusunun vücudun genel sağlığı için önemi büyüktür. Kronik uykusuzluk pek çok rahatsızlıkla ilişkilendirilebilir ve böbrek hastalıkları da bu listede yer alır. Uyku sırasında vücut zarar gören böbrek dokusunu onarır. Uykunuzu ihmal etmeyip böbreklerin onarılması için vücudunuza zaman tanımanız gerekir.

8. Kahve Alışkanlığı

tıpkı tuz gibi kafein de tansiyonu yükselten ve böbrekelr üzerinde baskı oluşmasına yol açan faktörlerden biridir.

9. Ağrı Kesici Alışkanlığı

En ufak bir ağrı hissinde eliniz ağrı kesiciye gidiyorsa hem böbreklere hem de karaciğere bu alışkanlığın büyük zarar verebileceğini bilmelisiniz. Ağrı kesiciler sık sık ve gelişigüzel alınmamalıdır.

10. Alkol Tüketimi

Alkol böbreklere zararı dokunan başlıca toksinler arasındadır. Elbette arada bir bir bardak şarabın keyfini çıkarmanız sorun yaratmaz ancak alkol tüketimi sık ve çok fazla olmaya başladığında yine hem böbrekler hem de karaciğer sağlık açısından riske atılıyor demektir.

[expand title=”Kaynaklar”]

[/expand]

Böbrek Ağrısı Neden Olur?

Fazla spor yaptığımız için bacağımız ağrıdığında ya da zengin bir sofradan mide ağrısıyla kalktığımızda, bu ağrıların geçici olduğunu bilerek görmezden geldiğimiz olur. Oysa söz konusu böbrekler olduğunda, ağrının ciddi bir soruna işaret etme ihtimali yüksektir.

Böbrek ağrısı, enfeksiyon ya da böbrekleri etkileyen başka bir rahatsızlığın habercisi olabilir. O yüzden böbrek ağrısını önemsememek olmaz. Sıklıkla bel ağrıları ile böbrek ağrısı birbirine karıştırılır. Pek çok kişi, böbreklerin aslında sandıklarından epey yukarıda, alt kaburgaların hemen altında ve karnımızın arkasında yer aldığını öğrenince şaşırır.

Bir ağrının böbrek ağrısı olup olmadığını hemen belirlemek zor olabilir. Ağrının böbreklerden kaynaklanıp kaynaklanmadığını anlamak için diğer belirtilere de dikkat etmek gerekir. Böbrek ağrısı çoğu zaman sırtın tek yanında, kaburgaların bittiği yerde, ateş, halsizlik ve çeşitli idrar semptomlarıyla birlikte görülür. Ağrı hareketle birlikte veya belli bir pozisyonda dururken azalabilir. Böbreklerle ilgili sorun yaşandığında, bu durum genellikle  kendini belli eder, kendimizi hasta hisseder, bir terslik olduğundan şüpheleniriz.

İdrar Yolu Enfeksiyonu

İdrar yolu enfeksiyonu, üriner sistemde herhangi bir yerde (böbrekler, sidik yolları veya mesanede) görülebilir. Kadınlar erkeklere göre daha yüksek oranda risk altındadır. Sadece mesaneyle sınırlı olan bir enfeksiyon can sıkıcı ve ağrılı olabilir ancak enfeksiyon böbreklere sıçrarsa çok daha ciddi sonuçlar doğurabilir.

Böbrek Enfeksiyonu (Piyelonefrit)

Böbrek enfeksiyonu genellikle mesanede veya idrar yolunda başlayıp, böbreklere yürüyen, özel bir tür idrar yolu enfeksiyonudur. Tedavi edildiğinde böbrek enfeksiyonu tehlikeli değildir. Ancak tedavi edilmezse, böbreklerde kalıcı hasara neden olabilir ya da bakteriler kan dolaşımına yayılarak hayati tehlike oluşturabilir. Tedavi için antibiyotik kullanılır ve bazı durumlarda hastaneye yatmak gerekebilir. Böbrek enfeksiyonu meydana geldikten kısa bir süre sonra, birkaç saat içerisinde belirtileri de görülmeye başlar. Kişi sırtta, yan tarafta bir ağrıyla birlikte, ateşinin çıktığını, ürperdiğini, hastalandığını hisseder.


Enfeksiyona yol açan bakterilerin ilerlediği idrar yolu kadınlarda daha kısa olduğu için, böbrek enfeksiyonu kadınlarda daha sık görülür. Genital temizliğe önem vermek ve bol su içmek, bu tip enfeksiyonları önlemek için alınabilecek tedbirler arasındadır.

Böbrek Taşı

Böbrek taşı yüzünden çekilen o şiddetli ağrıların kaynağı aslında böbrekler değildir. Taşlar böbreklerde durduğu sürece bir ağrıya neden olmaz ancak böbrekten çıkıp harekete geçtiklerinde ağrılar başlar. Böbrek taşı idrar kesesine doğru, idrar yolunda ilerlemeye başladığında keskin ve yoğun ağrılara neden olur.

Böbrek taşının neden olduğu ağrılar oldukça şiddetli olabilir. Ağrı sürekli değildir, ara ara gelir ve ağrısı olan kişi yerinde duramaz. Bazen bulantı ve kusmaya neden olacak kadar güçlü hissedilen ağrılardır bunlar.

Damar Sertleşmesi (Arteriyoskleroz)

Sağlıklı atardamarlar esnektir ve kalpten diğer organlara oksijen ve gerekli besinleri taşırlar. Ancak zaman içerisinde damar duvarları kalınlaşıp esnekliğini yitirir ve daralır. Damar sertleşmesi bir kalp hastalığı olarak bilinse de vücudun herhangi bir yerindeki atardamarlar etkilenebilir. Damar sertleşmesinden böbrek damarları etkilenmişse, bu durumda böbreklere yeterince kan akışı olmaz ve bu da ağrıyla birlikte çeşitli böbrek hastalıklarına neden olabilir. Böbrek damarlarının tıkanması yüksek tansiyona neden olur. Ne yazık ki yüksek tansiyon çok sık karşılaşılan bir rahatsızlıktır ve çoğu kez, tıkanıklık ileri seviyelere gelene dek, tansiyon ve böbrek bağlantısı kurulamaz.

Polikistik Böbrek Hastalığı

Polikistik böbrek hastalığında böbreklerde kist kümeleri oluşur. Kalıtsal bir hastalıktır. Bu kistler kanser riski taşımayan, su benzeri bir sıvıyla dolu keselerdir. En çok böbrekler etkilense de bu hastalık böbreklerle sınırlı değildir. Karaciğerde veya diğer organlarda da kist oluşabilir. Hastalığın en yaygın komplikasyonlarından biri yüksek tansiyondur. Hastalıktan kaynaklanabilecek bir diğer büyük sorun ise böbrek yetmezliğidir. Bu hastalıkta, kişiler uzun yıllar hiçbir belirti olmadan hastalıktan habersiz yaşamlarına devam edebilir. İlk belirtiler ileriki yaşlarda ortaya çıkabilir.

Polikistik böbrek hastalığında ağrı, künt ağrı denilen, sürekli ama orta şiddette bir ağrıdır.

At Nalı Böbrek

Normalde iki ayrı böbreğimiz olmasına karşın bazı kişilerde doğuştan, iki böbreğin at nalı oluşturacak şekilde birleşik olduğuna rastlanabilir. Bu durum bazen hiçbir soruna neden olmaz ve hatta bu nedenle, at nalı böbreğe sahip olduğunu çok sonra öğrenenler vardır. Bazı kişilerde ise tıkanıklık ve ağrılar ortaya çıkar. Böbreklerin birleşik olması nedeniyle idrar tüpleri ve idrar geçişi ile ilgili sorunlar meydana gelir.

Böbrek Ağrılarına Yol Açabilecek Diğer Nedenler

  • Böbrekte Kanama
  • Hidronefroz (Böbrek Büyümesi)
  • Böbrek Kanseri

Sağlıklı Böbrekler İçin Yapılması Gerekenler

  • Bol bol sıvı tüketmek ve özellikle de su içmek, böbreklerin sağlıklı olması için gereklidir.
  • Beslenmenizde tuzlu, hazır gıdalardan kaçınıp bolca sebze, meyve ve tam tahıllı gıdalar tüketmeniz yararlı olur.
  • Düzenli egzersiz yapmak hem böbrekler hem de vücudun genel olarak sağlığı için faydalıdır.
  • Yaşınız ve fiziksel özellikleriniz göz önüne alındığında, size en uygun olan kiloya inmek veya bu kiloyu korumak, böbrek sağlığı açısından önemlidir.
  • Alkol ve sigaradan uzak durun. Alkol ve sigara yoluyla vücuda giren zararlı maddeleri atmak için böbreklerin ekstra çaba sarf etmesi, daha çok yorulması gerekir.
  • Tansiyonunuza dikkat edin. Yüksek tansiyon böbrek sorunlarına neden olabilir.

[expand title=”Kaynaklar”]

[/expand]

Böbrek Taşı Neden Olur?

Böbrek taşı sorunu olmayanlar bile bu durumun ne kadar sancılı olabileceğini ve taş düşürenlerin pek çok sıkıntı çektiğini duymuştur. Konuya yabancı olanlar için ‘taş’ deyince kulağa sanki vücutta yabancı bir cisim oluşuyormuş gibi gelebilir. Oysa bu taşlar aslında vücutta normal olarak bulunan kimi kimyasal maddelerin katılaşmasıyla oluşur.

Böbrekler vücutta filtre görevi görür ve idrar yoluyla çeşitli atıkların dışarı gönderilmesini sağlar. Kimi zaman bu atıkların böbrekte birikmesi söz konusu olur. Böbrek taşları, idrarda bulunan kalsiyum, fosfat gibi bazı minerallerin kristalleşmesiyle oluşan, katı parçalardır.

Az su içmek, obezite, çok tuzlu ya da şekerli yemek gibi başlıca nedenlerin yanı sıra bu taşların oluşumu genetik de olabilir. Böbrek taşı (veya taşları), böbrekte kalabileceği gibi, idrar yolundan aşağı doğru da gidebilir. Bu taşların büyüklükleri değişiklik gösterir.

Böbrek taşları durdukları yerde ağrıya yol açmaz ancak idrar yolunda hareket etmeye başladıklarında zor bir süreç başlar. Küçük bir taşın idrar yolunda ilerlemesi sorun yaratmaz ancak daha büyük taşlar idrar yolunda sıkışır. Bu oldukça acı veren, kanamaya yol açabilecek ve tehlikeli olabilecek bir durumdur. Böbrek taşı oluşumunun tek bir nedeni olmadığı gibi kesin bir nedeni de yoktur ama çeşitli risk faktörleri sıralanabilir. Farklı türde böbrek taşları vardır ve taşın türüne göre, oluşum nedeni de değişebilir.

Kalsiyum Alımı

Böbrek taşlarının büyük bir bölümü, böbreklerde kalsiyum kümelenmesinden dolayı meydana gelen, kalsiyum taşlarıdır. Bu kümeler parçalara ayrılarak böbrek taşları halini alırlar ve idrar yolunda ilerlerler. İdrar yollarında ve böbreklerde biriken kalsiyum, böbrek taşlarının en büyük nedenlerinden biri olarak bilinir.


Ancak kalsiyum bakımından zengin bir beslenme nedeniyle mutlaka böbrek taşı oluşacağı söylenemez. Kalsiyum taşlarında daha çok genetik faktörlerin rol aldığı düşünülmektedir. Yine de ailesinde böbrek taşı şikayeti olan kişiler, doktora danışarak kalsiyum ve D vitamini takviyelerini sınırlayabilirler. D vitaminin sınırlanmasının nedeni ise bu vitaminin vücudun kalsiyumu emmesine yardımcı olmasıdır. Vücut daha çok kalsiyum emdikçe, bu mineralin birikme oranı da artar.

Öte yandan kalsiyumun kemikler, kalp ve sinir sistemi üzerinde önemli etkisi vardır. Bu nedenle kendi kendinizi kalsiyumdan mahrum etmemeli ve mutlaka bir uzmana danışmalısınız.

Oksalat Bakımından Zengin Besinler

Böbreklerdeki ve idrar yolundaki kalsiyum böbrek taşlarını oluştururken oksalat bileşeniyle işbirliği yapar. Çikolata, çeşitli çaylar, ıspanak, pazı ve pancar, oksalat bakımından zengin yiyeceklerdir. Böbrek taşı riski taşıyanlar bu yiyeceklerden uzak durmayı düşünebilir. Böbrek taşı şikayetiyle doktora başvurduğunuzda, taşın neden kaynaklandığını öğrendiğinizde, zaten doktorunuz da tükettiğiniz yiyeceklerle ilgili bir değişikliğe ihtiyaç olup olmadığını size belirtecektir.

Asidik İdrar

Bir kişinin idrarı asidik olduğunda, kalsiyumun idrar yolunda taş oluşturmasını hızlandırabilir. Diyabet hastaları ve obez kişiler, insülin direncinin bir sonucu olarak asidik idrara sahiptirler ve bu kişilerde böbrek taşları daha çok görülür. Fazla et ve protein tüketimi de idrardaki asit oranını ve dolayısıyla böbrek taşı oluşması riskini arttırır. Görüldüğü gibi dengeli beslenmek sadece kilo sorunu olanlar için değil, sağlıklı olmak isteyen herkes için dikkat edilmesi gereken bir husustur. Herhangi bir besin kaynağında aşırıya kaçmak, sebze ve meyveleri unutmak, pek çok sağlık sorununda önemli bir faktördür.

Genetik Faktörler

Böbrek taşı oluşumunda birkaç çevresel faktörün rolü olmasına karşın birçok böbrek taşı vak’asında altta yatan genetik bir nedenin de olduğu düşünülmektedir. Ailesinde böbrek taşı şikayeti olan kişilerde de böbrek taşı görülmesi olağan dışı değildir. Özellikle bazı tür böbrek taşlarında bu olasılık daha da artış gösterir. Bol su içip dengeli beslenerek böbrek taşı riskinizi azaltabilirsiniz.

Enfeksiyon ve Hastalıklar

Tekrarlayan idrar yolu enfeksiyonları böbrek taşları açısından risk doğurur. Bu enfeksiyonlara yol açan bakteriler idrardaki amonyak oranının artmasına yol açar. Yüksek amonyak seviyeleri ise özel bir tür böbrek taşına yol açabilir.

Bunun dışında sistinüri gibi böbrek hastalıkları, tiroid hastalıkları benzeri metabolizma hastalıkları veya kronik pankreas hastalığı böbrek taşı oluşumuna zemin hazırlayabilir.

Bir tür romatizmal hastalık olan gut, vücutta ürik asit oranını arttırır ve ürik asit taşlarının sıklıkla oluşmasına neden olur. Ürik asit taşları, kadınlara oranla erkeklerde daha çok görülür.

Kronik bağırsak iltihabı da, sık sık böbrek taşı oluşmasına neden olan hastalıklardan biridir.

Beslenme ve Sıvı Tüketimi

Gün içerisinde yeterince sıvı almamak, böbrek taşı oluşumunda en büyük risk faktörlerinden biridir. Az sıvı almak az idrara çıkmak anlamına gelir. Günde bir litrenin altında idrar atılması, böbrek taşlarının oluşumuna zemin hazırlar. Sıvı almak deyince, gün içinde bol çay ve kahve içmekle böbrek taşından korunduğunuzu düşünmeyin. Hem böbrekler açısından hem de genel vücut sağlığı açısından ‘su’ içmeniz önemlidir. Genel olarak günde 2 litre su içilmesi tavsiye edilir.

Beslenme konusunda ise böbrek taşı riski veya türüne göre, doktorunuz beslenmenizden kalsiyumu, proteini ya da oksalatı azaltmanızı isteyebilir. Bu tip düzenlemeleri kendi kendinize yapmamanız ve doktor tavsiyesi doğrultusunda beslenmenizi düzenlemeniz önemlidir. Böbrek taşından korunayım derken sağlığınızı başka şekillerde riske atmak istemezsiniz.

Bunların dışında aşırı şeker ve tuz tüketmemek, dengeli beslenmek, hazır gıdalardan uzak durmak, aşırı kilo almamak böbrekler de dahil genel olarak sağlınız açısından yararlıdır.

Yaş ve Cinsiyet

Yaş, cinsiyet ya da ırk böbrek taşının ilk nedenleri arasında değildir ancak 50 yaş üstündeki erkeklerde böbrek taşına daha çok rastlandığı kabul edilir.

Böbrek enfeksiyonundan kaynaklanan bazı böbrek taşı türlerine ise kadınlarda daha çok rastlanır çünkü idrar yolu enfeksiyonu kadınlarda daha çok görülür.

Böbrek Taşları Nasıl Önlenir?

Böbrek taşlarını önlemek demek böbrek taşlarının oluşumuna yol açan şartları önlemek demektir. Çeşitli önlemler arasında en başlıca olanları burada sıralayalım:

Bol bol su için: Bol su içmek idrarda taş oluşumuna neden olan maddelerin seyrelmesini sağlar. Günde en az 2 litre idrar atacak kadar su içilmelidir. Suyun yanı sıra limonata, portakal suyu ya da greyfurt suyu gibi sitrat bakımından zengin içecekler de taş oluşumunu önlemeye yardımcıdır.

İhtiyacınız olan kalsiyumu alın: Beslenmenizde kalsiyuma yeterince yer vermemek oksalat seviyesinin yükselmesine ve böbreklerde taş oluşumuna neden olabilir. Ancak kalsiyumu gıda yoluyla almaya özen gösterin zira kalsiyum destek ürünlerinin de böbrek taşlarına yol açabileceği düşünülmektedir.

Sodyumu azaltın: İdrardaki kalsiyum miktarını arttıracağından sodyum bakımından zengin bir beslenme böbrek taşlarına neden olabilir. Tuz, deniz ürünleri, ceviz benzeri gıdalarda sodyum bulunur. Günlük alınması gereken sodyum miktarı 2300 miligram olarak tavsiye edilir. Bu da bir çay kaşığı tuz demektir.

Hayvansal protein alımını sınırlayın: Kırmızı et, yumurta, deniz ürünü gibi hayvansal protein içeren gıdaları çok fazla tüketmek idrardaki ürik asit miktarını arttırıp sitrat seviyesini düşürerek, böbrek taşlarına zemin hazırlayabilir.

Taş yapan yiyeceklerden uzak durun: Pancar, çikolata, ıspanak ve pek çok kuru yemiş oksalat bakımından zengindir. Kolalı içeceklerse fosfat içerir ki her iki madde de böbrek taşı oluşumunda etkilidir.

[expand title=”Kaynaklar”]

[/expand]